10 kenmerken van een mensvaardige organisatie
Mensen moeten digitaal vaardiger worden: dat roept de overheid vaak. Zodat inwoners en ondernemers beter gebruik kunnen maken van dienstverlening van de overheid. Maar het is juist andersom: we hebben een overheid van mensvaardige organisaties nodig. Want dienstverlening is pas geslaagd als iedereen kan meedoen. Oók op niet-digitale manieren.
Maar waaraan voldoet zo’n mensvaardige organisatie? Daarvoor hebben we 10 kenmerken uitgewerkt. Je vindt ze op deze pagina. Bij ieder kenmerk kun je doorklikken naar meer informatie over dat kenmerk:
-
Begin bij de mens, niet bij de (digitale) vorm
Digitalisering is geen wens of voorspelling, maar een feit. De wereld digitaliseert in rap tempo. Het gevaar daarvan is dat producten en diensten worden ontworpen vanuit een vooraf bedachte (digitale) vorm. Maar een kenmerk van een mensvaardige organisatie is juist om mensgericht te ontwerpen.
-
Heb en houd aandacht voor de totale gebruiksvriendelijkheid
Wat heb je aan een website die technisch gezien toegankelijk is, maar vol staat met onduidelijke teksten? En wat heb je aan een duidelijk geschreven brief, als je na het lezen nog steeds niet weet wat je moet doen? Het geheel is meer dan de som der delen. Een mensvaardige organisatie heeft aandacht voor de totale gebruiksvriendelijkheid.
-
Wees er voor iederéén
Als publieke organisatie wil je er zijn voor iedereen. Ook voor mensen met een beperking. Maar over wie hebben we het dan precies? En wanneer is er sprake van een beperking? Een mensvaardige organisatie begrijpt dat iedereen op een bepaald moment in het leven beperkt kan zijn. Je bent er dus voor ieder mens en in iedere situatie.
-
Onderzoek inclusief en doorlopend
Gebruikersonderzoek is nodig om te ontdekken wat mensen willen en nodig hebben. Het is dan wel belangrijk dat dit onderzoek zo inclusief mogelijk is. Een mensvaardige organisatie weet dat, en onderzoekt daarom inclusief én doorlopend.
-
Bied proactief je diensten aan
Veel publieke organisaties gaan ervanuit dat mensen zelf weten waar ze recht op hebben. En dat ze hier dus makkelijk aanspraak op kunnen aanmaken. Maar dat klopt niet, blijkt uit allerlei onderzoeken. Een mensvaardige organisatie biedt waar mogelijk proactief diensten aan.
-
Pak problemen aan bij de bron
Veel regelingen en procedures van de overheid zijn (te) ingewikkeld. Om hiermee om te gaan, bedenken organisaties vaak allerlei extra regelingen en initiatieven. Waarmee het totaal nog onoverzichtelijker wordt. Een mensvaardige organisatie pakt waar mogelijk problemen juist aan bij de bron.
-
Blijf menselijk en benaderbaar
Als publieke organisatie wil je efficiënt werken, omdat er enorm veel mensen afhankelijk van je zijn. Dat is begrijpelijk, maar efficiëntie mag niet ten koste gaan van de menselijke maat. Een mensvaardige organisatie blijft altijd menselijk en benaderbaar.
-
Kijk naar wat er wél kan
Het beste is om problemen aan te pakken bij de bron. Toch lukt dat niet altijd, want als organisatie heb je niet overal invloed op. Een mensvaardige organisatie snapt dit, gaat hier pragmatisch mee om en kijkt naar wat wél kan.
-
Wees je bewust van je positie in het geheel
Organisaties kijken bij het ontwerpen en verbeteren van dienstverlening vaak tot de grenzen van hun eigen organisatie. Maar voor je doelgroep is jouw organisatie slechts een onderdeel van iets groters. Een mensvaardige organisatie snapt dat – en is zich bewust van de eigen positie in het geheel.
-
Sta open voor zelfreflectie en ontwikkeling
Echt mensvaardig werken draait om 3 dingen: kennis, vakmanschap en houding. Vooral dat laatste wordt vaak onderschat. Een mensvaardige organisatie weet dat reflectie en ontwikkeling nodig zijn. Voor het ontwikkelen van kennis, vakmanschap én een open houding.
Over deze kenmerken
In 2023 publiceerde kennisinstituut Pharos een model: 10 kenmerken van een gezondheidsvaardige organisatie. In 2024 publiceerde Gebruiker Centraal een position paper: waarom de overheid mensvaardiger moet worden. Dit hebben we toegelicht bij een rondetafelgesprek, bij de commissie Digitale Zaken van de Tweede Kamer.
Deze publicaties brachten ons op het idee om zelf 10 kenmerken uit te werken van een mensvaardige organisatie. Deze kenmerken hebben we eerst uitgebreid getoetst met een aantal van onze Advocaten van de Gebruiker.