ID-wallet: Nijmegen durft, test, leert en deelt

Vanaf 2027 kan elke inwoner van de Europese Unie gebruik maken van een digitale identiteit op je telefoon, de ID-wallet. “Je digitale identiteit zijn de gegevens die uit de basisregistratie personen komen”, legt Wendy van den Eeckhout uit. Wendy is strategisch adviseur Dienstverlening van de gemeente Nijmegen. In de ontwikkeling van de ID-wallet neemt haar gemeente het voortouw. “Maar nu is het belangrijk om op te schalen, zodat er meer mee geëxperimenteerd kan worden. Hoe meer het gedragen wordt, hoe sneller we ook gaan met zijn allen. Want er is nog heel veel te ontdekken. En te winnen.”

Met de ID-wallet kan je online zakendoen met de overheid en kan je online gegevens delen om ergens toegang voor te krijgen. Bijvoorbeeld dat je ouder dan 18 jaar bent als je drank wilt bestellen. Wendy: “Het komt direct uit de bron, op een veilige manier, waarbij je zelf ook bewijst dat jij inderdaad bent wie je zegt dat je bent.” Deze veilige identificatie gaat via DigiD. Met de ID-wallet regel je alles makkelijk en veilig met één app.

Allerlei gegevens hergebruiken

Als je iets aanvraagt bij de gemeente, moet je vaak kopieën van documenten opsturen. Bijvoorbeeld van je paspoort of een bankafschrift. Vaak moet je ook een formulier invullen. En soms moet je meerdere keren iets invullen. Dat is bijvoorbeeld als je in de bijstand zit. “Dan is het helemaal dramatisch”, aldus Wendy. ”Maar met de ID-wallet hoeft dat niet meer. Als de gegevens vanuit de bron in het systeem zitten, kunnen verschillende dienstverleners de data hergebruiken.” Deze bron kan een basisregistratie zijn, bijvoorbeeld van de SVB en UWV. Maar ook van private sectoren, zoals van een bank of een zorgverzekeraar. “Vooral in de data die we als gemeente niet hebben, zit de toegevoegde waarde voor inwoners om de ID-wallet te gebruiken.”

In de ID-wallet kunnen ook andere gegevens worden gezet. “Bijvoorbeeld je inkomen of een diploma. En we zijn met het ROC in Nijmegen in gesprek hoe vaardigheden uit de bron toegevoegd kunnen worden. Want heel veel mensen hebben geen diploma, maar wel vaardigheden.” Die vaardigheden hoeven ze dan maar een keer in te vullen, en vervolgens kunnen ze via de app laten zien dat ze aan een vaardigheid voldoen.

Privacyvriendelijke app van hoogleraar Jacobs

Als inwoner kun je zelf beslissen of en hoe je de ID-wallet wilt gebruiken. Maar voor de gemeenten is er niets vrijwilligs aan. Om te komen tot een Europese digitale identiteit, heeft de Europese Unie de eIDAS 2.0-verordening opgesteld. Hierin staat dat de gemeenten vanaf december 2026 de gecertificeerde wallets grensoverstijgend moeten aanbieden.

Inmiddels worden er meerdere wallets aangeboden, zowel commerciële wallets als wallets van de overheid. De gemeente Nijmegen loopt hierin voorop. Met dank aan Bart Jacobs, hoogleraar Cybersecurity en Veiligheid aan de Radboud Universiteit. In 2018 had hij een privacyvriendelijke app ontwikkeld. “Die was zo ver af dat hij zei: ja, dit is wel heel mooi. Maar nu moeten er nog persoonsgegevens uit de bron, de BRP, in. Nijmegen, kun je helpen?”

En dat wilde de gemeente wel. “Het sluit eigenlijk heel mooi aan bij het manifest ‘Wij zijn open en weerbaar Nijmegen‘. Want wij willen als gemeente dat we open en transparant zijn. Dit betekent dat de inwoners weten welke data wij gebruiken. En het past ook bij ons beleid om inwoners weerbaarder te maken op internet. En niet te veel data te delen.” Door de wallet kwam dit allemaal samen.

Proeftuin

De gemeente begon voortvarend met het inzetten van de wallet voor haar online dienstverlening. Al vanaf 2023 kunnen de inwoners de wallet gebruiken om in te loggen, net zoals met DigiD. “Wij zijn nu processen verder aan het digitaliseren. Maar we dachten dat we met een goed gevulde wallet deze processen verder kunnen aanpassen. En zo is de proeftuin geboren.” In de proeftuin werken verschillende organisaties samen: Ink Social Design, InnoValor Advies, Divosa, VER.iD, KVK, gemeente Amsterdam, gemeente Den Haag en UWV. Ruud Kosman van InnoValor vertelde er op deze site al eerder over.

In januari, maart, april, mei en juni werden de eerste gebruikersdagen georganiseerd. Verschillende doelgroepen werden uitgenodigd: kwetsbare inwoners zoals blinden en slechtzienden en licht verstandelijk beperkte mensen. Ook mensen die minder digitaal vaardig zijn, ondersteuners van IDO en Stips, en gemeentemedewerkers.

In totaal zijn er 9 verschillende regelingen getest . “We testten of die regelingen makkelijker werden met het gebruik van de ID-wallet. Zo werd het aanvragen van de Individuele Inkomenstoeslag getest. De vergoedingencheck. Maar ook het aanvragen van het busvoordeelabonnement. “Er kwamen ongeveer 20 mensen per dag om deze verschillende use cases te testen.”

Positieve reacties

Over het algemeen waren de reacties van de testers positief. Bijvoorbeeld over het feit dat je maar 1 keer je gegevens hoeft op te halen en die dan voor meerdere regelingen kunt gebruiken. Inwoners zien welke gegevens gevraagd worden en kunnen deze delen met de ID-wallet. Daardoor kunnen ze sneller en makkelijker informatie geven aan een gemeente als ze hulp nodig hebben. Wendy concludeert dan ook: “Als het lukt om de ID-wallet goed te vullen, dan gaan de mensen het zeker wel gebruiken.” Maar dan moet het vullen van de app wel heel laagdrempelig zijn. Simpel en eenvoudig.
Ook mensen die niet goed kunnen lezen, reageerden positief. Wendy: “Als zij een goed gevulde wallet hebben, weten ze dat alles opgehaald is bij de juiste bronnen. Om de gegevens te delen hoeven ze alleen maar de QR-code te scannen. Ze hoeven geen gegevens zelf in te vullen. Daardoor durven ze meer online.”

18+-check

Een van de diensten die werd getest, is de 18+ check. Deze check stond centraal tijdens een werkgroepsessie van de Kennisdag Proactieve Dienstverlening, die Gebruiker Centraal op 30 september organiseerde met Digicampus. Deze check toont aan dat je 18 jaar of ouder bent zonder je hele identiteit prijs te geven. Tijdens de werkgroepsessie werd gediscussieerd over hoe deze 18+ check proactief ingezet kon worden.

Van 6 weken naar 15 minuten

Een andere werkgroepsessie ging over ‘Tot uw dienst’. Hierbij was Wendy aanwezig. Op 13 februari van dit jaar vertelde ze over de ID-wallet op de demodag: innovatie in de schijnwerpers. De regievoerder van het innovatieproject ‘Tot uw dienst’ leerde daar over de ID-wallet. En zo kwam het tot een samenwerking van de gemeente Nijmegen en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.

Het project ‘Tot uw dienst’ combineert nu de tool Bereken Je Recht met de wallet. Met Bereken Je Recht kunnen mensen uitrekenen waar ze recht op hebben. Door het inzetten van de ID-wallet weten we dat de gegevens uit betrouwbare bron komt. Als een inwoner dan in aanmerking komt voor een bepaalde regeling, dan wordt de informatie meteen doorgestuurd naar alle partijen.
“Ik denk dat we met de sessie tijdens de kennisdag aangetoond hebben dat je met een goed gevulde wallet een andere vorm van dienstverlening kan realiseren, ook voor de niet digitaal vaardigen. Ofwel een betere dienstverlening die aansluit op daar waar de inwoner is.” En een snellere dienstverlening. “Voor Bereken Je Recht zijn we bezig met het aanvragen van de kwijtschelding van belastingen. Was de doorlooptijd eerst 6 weken, nu is het 15 minuten.”

Samen met het ministerie van BZK is de gemeente Nijmegen bezig met het programma Aanpak Levensgebeurtenissen. “We zijn aan het onderzoeken of een ID-wallet kan bijdragen aan het vergemakkelijken van onder andere de levensgebeurtenis ‘18 jaar worden’. Een jongere moet dan heel veel aanvragen. “We merken in Nederland dat na 3 maanden 40% van de jongeren in de schulden komt omdat ze dus hun zorgverzekering niet meer kunnen betalen en vergeten zijn zorgtoeslag aan te vragen.”

Wendy is ervan overtuigd dat een tool als Bereken Je Recht ook de volwassenen van Onzichtbaar Den Haag zou hebben geholpen. Deze mensen vertelden in het ochtendgedeelte van de Kennisdag Proactieve Dienstverlening hoe zij door het systeem vastliepen, en hun problemen alleen maar groter werden. “Dat kwam binnen”, weet Wendy nog. Ze leerde die ochtend dat er nog veel te winnen is.

Ecosysteem moet meebewegen

Maar ze beseft ook dat zo’n tool en ook een ID-wallet niet alles oplossen. “Daarvoor moet heel het ecosysteem meebewegen”, zoals Wendy het noemt. Ofwel alle partijen, systemen en processen die erbij betrokken zijn. En dat zijn er veel. Dan gaat het niet alleen over de partijen die hun bronnen open moeten stellen, zoals SVB, UWV en de Belastingdienst. Eigenlijk gaat het om de hele overheid. Zij moet meebewegen, om te beginnen naar meer vertrouwen in de inwoners. “We moeten als overheid durven de inwoners de regie te geven. We moeten ze vertrouwen, en het voor hen ook zo simpel mogelijk maken.”

Dat begint met transparantie. “Zorg ervoor dat de inwoner zelf de gegevens in zijn wallet kan bekijken en dan zelf ziet of hij ergens voor in aanmerking komt. En laat niet alleen het resultaat zien, maar geef ook uitleg. Wij hebben nu zo’n backoffice systeem, dat is echt een black box voor de inwoner. Daar komt uit: geen uitkering. Maar laat ook zien waar het op gebaseerd is. Waarom wel, waarom niet of waarom niet zo hoog?”

Cultuuromslag voor ambtenaren

Maar ook de mensen die bij de overheid werken moeten meebewegen. “Voor hen is het een cultuuromslag.” Zij zijn gewend om alle informatie te krijgen. “En ineens moeten ze op basis van groene vinkjes iets toewijzen. Dat is wel spannend.” Maar vooral ook leuk, beklemtoont Wendy: “Ik vind het heel leuk om intern ook mensen mee te nemen. En hen uit te dagen: stel dat alle partijen meedoen, en dit wordt zo doorgevoerd. Wat vind je er dan van?” Medewerkers zijn vooral bang dat hun werk wegvalt. “Terwijl ze juist meer tijd hebben voor de mensen die niet meekunnen. Je kunt maatwerk leveren aan de kwetsbare mensen.”

Veel medewerkers vragen zich ook af of het zomaar kan, die gegevens delen. En die vragen hebben andere organisaties en gemeentes ook. Dat kan zeker, verzekert Wendy. Een ID-wallet sluit juist heel goed aan op de AVG. ”Als je de regie bij de inwoner neerlegt, dan is de privacywetgeving juist heel mooi. Want de overheid hoeft niet alle data van de inwoners te zien. Omdat we weten dat de gegevens uit de bron komen, zijn groene vinkjes genoeg.” Een gemeente weet dat een inwoner overal aan voldoet, maar waarom dat zo is, krijgt de gemeente niet te zien.

Wie neemt voortouw over?

Het ecosysteem meekrijgen is niet makkelijk. Dit kan de gemeente Nijmegen niet alleen. “We hebben nu de weg vrijgemaakt, zodat andere gemeenten ook met de wallet kunnen starten.” De gemeenten kunnen bijvoorbeeld de formulierentool gebruiken die Nijmegen geschikt heeft gemaakt voor de ID-wallet.

Wendy zou het wel fijn vinden als andere gemeentes nu het voortouw overnemen. “Momenteel lopen we nog voorop. Helaas”, zucht Wendy. “Want op een gegeven moment krijg je zoiets van: daar heb je Nijmegen weer. Daar wil je ook vanaf. Want we zijn dit niet voor onszelf aan het doen, maar voor onze inwoners.” Ze hoopt dat zoveel mogelijk gemeenten en overheidsorganisaties met de ID-wallet aan de slag gaan. ”Je moet durven, doen, kijken waar je tegenaan loopt en dan verbeteren. Hoe meer het gedragen wordt, hoe sneller we ook gaan met zijn allen. Want er is nog heel veel te ontdekken. Veel te testen met inwoners. En veel te winnen.”