Communicatiemateriaal over verkiezingen 2025

Eind oktober 2025 waren de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Als gemeente heb je de taak om verkiezingen begrijpelijk te maken voor iedereen. Hoe je weet of verkiezingsmateriaal begrijpelijk is? Door te testen. Daarvoor gingen we eind september in Zwolle de straat op. De resultaten vind je op deze pagina.

Testen op straat was het belangrijkste onderdeel van een werksessie over testen, georganiseerd door Gebruiker Centraal.

Overzicht beschikbaar verkiezingsmateriaal

In aanloop naar deze werksessie hebben we op een rijtje gezet welke verkiezingsmaterialen beschikbaar zijn. Onderaan deze pagina kun je geteste materialen doorgeven, dan vullen wij dit overzicht aan.

Dit zijn de verkiezingsmaterialen die bij ons bekend zijn:

Steffie

Steffie legt onderwerpen uit in eenvoudige taal. Er komen updates voor deze verkiezingen. Deze informatie wordt getest met mensen met een licht verstandelijke beperking. Deze pagina’s worden geactualiseerd voor de verkiezingen:

Kieskompas van Steffie

Eenvoudige uitleg over hoe je kan stemmen

Stemjijook.nl

Dit is een project vanuit ProDemos. Je vindt hier onder andere animaties over hoe je kunt stemmen, hoe de Tweede Kamer werkt en wat er gebeurt met je stem. Je kunt op de website ook een verkiezingskrant bestellen. En er volgen partijprogramma’s, geschreven in toegankelijke taal.

Gemeente Amsterdam

De gemeente Amsterdam heeft een folder gemaakt voor inwoners over de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen. In de folder staan de stappen voor het stemmen overzichtelijk op een rij. Je vindt deze in de Toolkit Taal. Je kunt deze gebruiken ter inspiratie. Mocht er een versie komen voor de Tweede Kamerverkiezingen, dan voegen we deze toe.

Toegankelijkheid verkiezingen

Informatie en tools op de website rijksoverheid.nl om toegankelijke verkiezingen te organiseren.

Toolkit Verkiezingen

Via kiesraad.nl is er een uitgebreide Toolkit beschikbaar. Vanuit het overzicht vind je er onder andere diverse communicatiematerialen. Deze informatie is niet getest.

Geteste verkiezingsmaterialen

Tijdens de werksessie in Zwolle hebben we 5 soorten verkiezingsmateriaal getest. Lees meer over wat we hebben getest, hoe we dat deden en wat daarvan de resultaten zijn:

Tekst met uitleg over stemmen
Envelop voor de stempas
Uitleg kandidatenlijst
Poster werving stembureauleden
Formulier vervangende stempas aanvragen

Goed om te weten: de geteste materialen zijn (voor zover wij weten) nog niet verbeterd op basis van deze test. Wil je meer weten over de opzet van de tests? Stuur dan een mail naar info@gebruikercentraal.nl

Tekst met uitleg over stemmen

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties maakt voorbeeldteksten voor gemeenten. Deze worden vooraf gepubliceerd in de toolkit voor de verkiezingen. We hebben de tekst met de (als het goed is) meest belangrijke over stemmen getest.

Deze tekst is getest

Stemmen voor de Tweede Kamer.
Zo werkt het.

Op woensdag 29 oktober 2025 mag u stemmen. U kiest dan de leden van de nieuwe Tweede Kamer. Hier leest u wat u nodig heeft om te stemmen. En hoe stemmen werkt.

Vóór de verkiezingsdag krijgt u een stempas thuis

Uiterlijk 15 oktober krijgt u uw stempas thuis in de brievenbus.
Bewaar uw stempas goed.
Neem de stempas mee als u gaat stemmen.
Bent u de stempas kwijt of heeft u de stempas op 15 oktober nog niet gekregen? Vraag dan zo snel mogelijk een nieuwe stempas aan bij uw gemeente. Hoe dat werkt, kunt u hier lezen.
Heeft u geen stempas?
Dan kunt u niet stemmen.

Wat neemt u mee naar het stemlokaal?

Als u op woensdag 29 oktober gaat stemmen, neemt u mee:

uw stempas
uw identiteitsbewijs
Dit kan zijn: uw paspoort, identiteitskaart of rijbewijs uit Nederland

Uw identiteitsbewijs mag maximaal 5 jaar verlopen zijn.

Kijk bij ‘Geldig tot’ op uw identiteitsbewijs.
Staat daar 30 oktober 2020 of een datum daarna?
Dan mag u het identiteitsbewijs wel gebruiken om te stemmen.

Bent u uw identiteitsbewijs kwijt? En kunt u geen nieuwe aanvragen? Vraag dan iemand anders om voor u te stemmen. Hier leest u hoe u dat kunt doen.

Envelop voor de stempas

Elke gemeente stuurt een envelop met de stempas naar inwoners die mogen stemmen. De gemeente mag zelf kiezen wat er op de envelop komt te staan. Goed om te weten: niet iedereen opent alle post van de gemeente.

Deze enveloppen zijn getest

Envelop van de gemeente Amsterdam. Na de afbeelding volgt de uitgeschreven tekst op deze envelop.

Envelop van de gemeente Zwolle. Na de afbeelding volgt de uitgeschreven tekst op deze envelop.

Tekst en beeld op de enveloppen

Envelop gemeente Amsterdam:

Rechtsboven ‘PostNL Port betaald, Port Payé, Pays-Bas’.
Linksboven het logo van de gemeente, met rechts ernaast het antwoordadres.
Onder het logo een rood potlood waarmee een leeg hokje wordt ingekleurd.
Daaronder links uitgelijnd de tekst: ‘Stempas voor de verkiezing op woensdag 29 oktober 2025’.
Daaronder links uitgelijnd in duidelijk grotere letters de tekst: ‘Stem! 29 oktober’
Daaronder links uitgelijnd de tekst: ‘Open deze envelop en neem mee: de stempas, identiteitsbewijs’.
Daaronder links uitgelijnd de tekst: ‘Kijk op www.amsterdam.nl/verkiezingen’.

Envelop gemeente Zwolle:

Rechtsboven het logo van postbezorger Cycloon.
Links halverwege de envelop het logo van de gemeente
Rechts schuin eronder de tekst: ‘In deze envelop zit uw stempas. Maak er gebruik van!’

Testmethode en resultaat

Vooraf kregen de testpersonen een aantal vragen:

Ontvang jij een stempas?
Van wie ontvang jij de stempas?
Weet jij wat er op de envelop staat?

Daarna kregen de testpersonen de enveloppen van de gemeenten Amsterdam en Zwolle te zien. Eerste die van Zwolle, daarna die van Amsterdam. Bij beide enveloppen volgden deze vragen:

Wat zie je?
Motiveert dit om de envelop open te maken?

En als laatste vraag:

Welke envelop zou je het snelst open maken?

Dit was het resultaat van de test:

Het ontwerp van de envelop weegt niet zwaarder dan de adressering. “Zolang het aan mij gericht is, maak ik het toch wel open”, zei een testpersoon bijvoorbeeld.
De envelop van Amsterdam kwam wat ‘reclame-achtig’ over. Zowel positief (duidelijk wat het is) als negatief (ik zou het zo weggooien).
Bij de envelop van Zwolle zijn de letters van de adressering heel klein. Het logo van de postbezorgdienst viel op, het werd vaak eerder genoemd dan dat het om een stempas gaat.
Het logo van de gemeente Zwolle werd meerdere keren niet herkend.
Testen met een echte envelop, met een echt adres, zou duidelijk en dus beter zijn. Ook zou het beter zijn geweest om de volgorde af en toe te wisselen.

Uitleg kandidatenlijst

We hebben zelf een nieuwe versie gemaakt met beknopte informatie over stemmen. Dit is een tekstblok op de kandidatenlijst.

Dit tekstblok is getest

Uitleg kandidatenlijst. Na de afbeelding staat de tekst uitgeschreven.

Volledige tekst van de uitleg

Goed om te weten tijdens het stemmen:

Meer informatie en video’s over stemmen via: www.stemjijook.nl

Zo kunt u stemmen:

U stemt met een rood potlood.
Dit ligt voor u klaar op het stembureau.
Kleur 1 rondje op het stembiljet rood.
Het rondje bij de naam op wie u stemt.
U kunt het biljet ook leeg laten.
Dit noemen we een blanco stem.
Vouw daarna het stembiljet weer dicht.
En doe het biljet in de stembus.

Dit mag niet. Want dan is uw stem niet geldig.

U mag niet meer dan 1 rondje rood kleuren.
U mag niet schrijven of tekenen op het stembiljet.

Maakt u een fout? Geef uw stembiljet dan aan een medewerker. U krijgt dan een nieuw stembiljet. U krijgt 1 keer een nieuw biljet.

Testmethode en resultaat

Eerst werd alleen de afbeelding van het tekstblok voorgelegd, gevolgd door de vraag:

Welke informatie verwacht je bij deze afbeelding?

Hierna werd het volledige tekstblok getoond en volgden deze vragen:

Wanneer is je stem geldig?
Wanneer is je stem niet geldig?
Stel, je wilt meer informatie over de verkiezingen. Waar zou je dan naartoe gaan?
Bekijk jij de kandidatenlijst vooraf?
Welke informatie verwacht je op de kandidatenlijst?
Welke informatie verwacht je niet op de kandidatenlijst?

Dit was het resultaat van de test:

De afbeelding riep bij de meeste kandidaten wel associaties op met stemmen: stemhokje, stemvakje, stemformulier invullen. Maar een duidelijke functionele betekenis werd er niet aan gegeven. Daarbij introduceerden wij onszelf al in de zin dat wij een test afnemen over de verkiezingen. Dat kan de antwoorden al beïnvloed hebben.
De info over de geldigheid van je stem werd door bijna iedereen gezegd: dat je maar 1 hokje invult (of: aanvinkt, aankruist…). Ook een Engelstalige vrouw kon de tekst ook begrijpen dat het over de geldigheid van je stem ging.
De meeste mensen begrijpen dat je stem niet geldig is, als je meerdere namen aankleurt, of als je op het formulier tekent.
Ook interessant: het was bij een enkele kandidaat niet bekend dat je stemformulier niet geldig is als je daarop je antwoord corrigeert (kruis erdoor, ander vakje invullen). Bij correctie moet je een nieuw formulier vragen: dat was niet bekend.
Voor het vinden van meer informatie over verkiezingen gebruiken de meeste respondenten Google of zoeken zij online. Een enkeling gebruik Stemjijook of 1 van de verschillende stemwijzers. Ook de website of sociale media van politiek partijen worden genoemd – maar soms enkel in de context van partijen die zij al overwegen. Een enkele keer wordt het gemeentehuis of de website van de overheid als bron genoemd.
De kandidatenlijst wordt door het ruime merendeel bekeken. En enkeling kiest standaard voor de lijsttrekker.
Qua info op de kandidatenlijst zijn er verschillende verwachtingen. Naast de naam, vinden mensen meer achtergrondinfo wenselijk, en zeker ook de woonplaats/regio vind men relevant. Daarnaast hebben respondenten interesse in (politieke) functies die kandidaten bekleden of bekleed hebben
De vraag over welke info men NIET op de kandidatenlijst wil hebben, vonden mensen moeilijk om te beantwoorden. Er werden wat wenkbrauwen voor opgetild (‘Of je nou door de kat of de hond wordt gebeten…’) Een enkeling zou in ieder geval géén privacy-gevoelige info erop zetten, waardoor een kandidaat lastig gevallen kan worden.

Poster werving stembureauleden

In de Toolkit Wervingscampagne stembureauleden staan communicatiemiddelen voor de werving van stembureauleden. Gemeenten kunnen deze gebruiken om hun vrijwilligersbestand aan te vullen. De communicatiemiddelen kunnen ook gebruikt worden voor volgende verkiezingen.

Deze wervingsposter is getest

Een jonge man is enthousiast in gesprek met iemand die komt stemmen. Hij geeft de stemmer een stembiljet en rood potlood. Na de afbeelding volgt de tekst op de poster.

Tekst op de poster

Zet je als stembureau baas één dag in voor de democratie. Kom ook werken bij een stembureau.

Elkestemtelt.nl

Testmethode en resultaat

Testpersonen werden aangesproken op straat. Allemaal kregen ze dezelfde vragen:

Waar denk je dat deze poster voor is?
Weet je waar je meer informatie kunt vinden?
Wie is de afzender van deze poster?
Ben je weleens stembureaulid geweest?
Spreekt deze poster aan?

Dit zijn de resultaten van de test:

De boodschap komt niet over. Mensen denken dat het voornamelijk gaat om het stemmen zelf, niet om werving voor stembureaus.
De afbeelding viel in goede smaak: positief, goedlachs.
Het was duidelijk waar meer informatie gevonden kon worden.
De afzender kon niet echt duidelijk benoemd worden (StembureauBaas? Of de link?).
Het gebruik van ‘Stembureau Baas’ lijkt voor jongeren, ook met gebruik van deze ‘logo’/tekst vormgeving.
Na meer context is vooral de jeugd geïnteresseerd om verder te kijken, zeker als er een ‘goede’ vergoeding tegenover staat, maar deze poster zorgt niet voor deze reactie.

Samengevat: de boodschap komt niet duidelijk genoeg over. Dit komt vooral omdat de tekst tweeledig lijkt; de zin komt niet tot z’n recht als 1 geheel. De belangrijkste boodschap (‘kom ook werken bij een stembureau’) staat in het kleinste lettertype. Mensen waren wel te spreken over de afbeelding, deze bracht zeer positief beeld over. Het gebrek aan afzender stoorde niet heel erg, maar dit zegt niks over wat het zou doen als je het toevoegt. De jongere respondenten waren gemiddeld genomen positiever over de poster.

Formulier vervangende stempas aanvragen

Tijdens de verkiezingen kunnen mensen gebruikmaken van 3 online formulieren. In deze test observeerden we hoe iemand het proces doorloopt bij het aanvragen van een vervangende stempas. We keken naar de webtekst en het formulier van de gemeente Zwolle.

Testmethode en resultaat

3 testkandidaten: 2 vrouwen en 1 man. (leeftijden +/- 25, 60 en 70)
Testen in de bibliotheek is fijn: mensen hebben tijd. Wel een specifiek publiek: geletterd.
2 van de 3 gaven aan dat ze in eerste instantie zouden bellen als ze hun pas kwijt zijn.
Alle mensen begrepen dat ze het online via de gemeentewebsite van Zwolle konden aanvragen.
2 van de 3 mensen konden wat lastig vinden op de website waar ze heen moesten. Je komt er alleen makkelijk via de website als je via de zoekbalk specifieke termen intypt (bijvoorbeeld ‘stempas kwijt’). 2 mensen wilden via het menu kijken of ze iets van de verkiezingen konden vinden. Dat was niet duidelijk.
Mogelijkheid om informatie in te zien bij de eerste stap van het formulier was voor kandidaat 1 niet duidelijk. Dat is informatie die niet nodig was voor het aanvraagproces, maar daardoor was ze wel in de war.
Knop ‘Volgende’ was in eerste instantie niet duidelijk bij 1 kandidaat.
Het formulier zelf was bij alle 3 de kandidaten verder duidelijk.
Mensen klikken snel door.